UPIના નિયમોમાં થઈ શકે છે મોટો ફેરફાર , જાણો ગ્રાહકો અને વેપારીઓ પર શું પડશે અસર

કેન્દ્ર સરકારે પેમેન્ટ એન્ડ સેટલમેન્ટ સિસ્ટમ્સ એક્ટ , 2007માં ફેરફાર કરવાનો પ્રસ્તાવ મંજુર થશે , તો UPI દ્રારા થતા કેટલાક વ્યવહારો પર મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ ( MDR ) લાગુ થઈ શકે છે . હાલમાં UPI પર Zero MDR લાગુ છે , એટલે વેપારીઓને UPI પેમેન્ટ સ્વીકારવા બદલ કોઈ ચાર્જ ચૂકવવો પડતો નથી .

MDR શું છે ?

MDR એટલે મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ . જયારે કોઈ ગ્રાહક ડેબિટ અથવા ક્રેડિટ કાર્ડ થી ખરીદી કરે છે , ત્યારે વેપારીઓને મળતી રકમમાંથી થોડો ભાગ બેંક અને પેમેન્ટ સર્વિસ પ્રોવાઈડરને ફી તરીકે જાય છે . તેને MDR કહેવામાં આવે છે .

પરંતુ વર્ષ 2020થી UPI અને RuPay ડેબિટ કાર્ડ માટે સરકારે Zero MDR લાગુ કર્યો હતો . એટલે UPIથી પેમેન્ટ થાય ત્યારે વેપારીને પુરી રકમ મળે છે અને કોઈ MDR ચૂકવવો પડતો નથી .

શું હવે ગ્રાહકોને UPI વાપરવા માટે પૈસા ચૂકવવા પડશે ?

ના , હાલના પ્રસ્તાવમાં ક્યાંક પણ ગ્રાહકો પાસેથી UPI ટ્રાન્ઝેક્શન માટે ચાર્જ વસુલવાની વાત નથી . જો MDR લાગુ થશે તો તેનો ખર્ચ મુખ્યત્વે વેપારીઓ પર આવશે . એટલે સામાન્ય UPI યુઝર્સને વધારાની ટ્રાન્ઝેક્શન ફી ચુકવવાની શક્યતા નથી .

સરકાર આ ફેરફાર શા માટે કરવા માંગે છે ?

ભારતમાં આજે મોટા ભાગના ડિજિટલ પેમેન્ટ UPI દ્રારા થાય છે .દેશમાં થતા કુલ ડિજિટલ વ્યવહારોમાંથી લગભગ 88% ટ્રાન્ઝેક્શન UPI દ્રારા થાય છે . દર મહિને 23 અબજથી વધુ ટ્રાન્ઝેક્શન અને અંદાજે રૂપિયા 30 લાખ કરોડથી વધુની લેવડદેવડ UPI દ્રારા જ થાય છે .

આટલા મોટા નેટવર્કને ચલાવવા , તેની સુરક્ષા વધારવા અને નવા ફીચર્સ ઉમેરવા માટે સતત મોટા ખર્ચની જરૂર પડે છે . નિષ્ણાંતોનું માનવું છે કે Zero MDR મોડલ લાંબા ગાળે આ સિસ્ટમ માટે આર્થિક રીતે ટકી નહીં શકે .

MDRની માંગ શા માટે ?

+પેમેન્ટ્સ કાઉન્સિલ ઓફ ઇન્ડિયા ( PCI ) લાંબા સમયથી સરકારને Zero MDR નીતિ પર ફરી વિચારવાનું કહી રહી છે . PCIનું કહેવું છે કે UPI અને RuPay સેવાઓ જાળવવા માટે દર વર્ષે લગભગ રૂપિયા 10,000 કરોડનો ખર્ચ થાય છે , જયારે સરકાર તરફથી મળતું રૂપિયા 1,500 કરોડ પૂરતા નથી .

આથી PCIએ સૂચના આપી છે કે મોટા વેપારીઓ માટે UPI પર 0.3% MDR કરવામાં આવે , જયારે સામાન્ય ગ્રાહકો માટે UPI પેમેન્ટ પહેલાની જેમ સરળ અને સુવિધાજનક જ રહે .

ટૂંકમાં સમજીએ તો જો સરકારનો પ્રસ્તાવ કાયદો બનશે , તો UPI પર MDR લાગુ થઈ શકે છે . જોકે હાલની માહિતી પ્રમાણે તેનો સીધો અસર સામાન્ય ગ્રાહકો પર નહીં , પરંતુ વેપારીઓ પર આવવાની શક્યતા વધુ છે .